داستان حشرهای که یکی از ارزشمندترین رنگهای جهان را ساخت
داریس
هفتهٔ گذشته3 دقیقه
کوشنیل حشرهای کوچک است که قرنها یکی از ارزشمندترین رنگهای قرمز جهان از آن استخراج میشد. در این مقاله با داستان این رنگدانه و نقش آن در تاریخ رنگرزی آشنا میشوید
اگر امروز به رنگ قرمز فرشها، گلیمها یا پارچههای قدیمی نگاه کنیم، شاید تصور کنیم این رنگ همیشه از گیاهان به دست میآمده است. اما قرنها یکی از ارزشمندترین رنگهای قرمز جهان، از یک حشره کوچک به نام کوشنیل استخراج میشد.
کوشنیل چیست؟
کوشنیل (Cochineal) حشرهای کوچک است که روی نوعی کاکتوس زندگی میکند. این حشره برای محافظت از خودش، مادهای قرمزرنگ به نام اسید کارمینیک تولید میکند. همین ماده، منشأ رنگدانهای شد که بعدها با نام کارمین شناخته شد.
رنگ قرمز کوشنیل چگونه تولید میشد؟
برای به دست آوردن این رنگ، ابتدا حشرههای بالغ را از روی کاکتوس جمعآوری میکردند. سپس آنها را خشک میکردند تا رنگدانه داخل بدنشان حفظ شود. در مرحله بعد، حشرههای خشکشده آسیاب میشدند و از پودر به دست آمده، رنگ قرمز استخراج میشد.
برای تولید تنها یک کیلوگرم رنگ کارمین، به دهها هزار حشره ماده نیاز بود. به همین دلیل، این رنگدانه همیشه کمیاب و ارزشمند محسوب میشد.
چرا رنگ کوشنیل ارزش زیادی داشت؟
رنگ به دست آمده از کوشنیل، شفاف، ماندگار و بسیار مقاوم بود. به همین دلیل در گذشته برای رنگرزی پارچههای نفیس، لباسهای اشرافی، آثار هنری و نسخههای خطی از آن استفاده میشد.
در دورهای از تاریخ، رنگ قرمز کوشنیل بعد از طلا و نقره، یکی از ارزشمندترین کالاهای تجاری جهان به شمار میرفت.
آیا رنگ لاکی فرش و گلیم ایرانی از کوشنیل بود؟
همیشه نه.
در ایران، بیشتر فرشها و گلیمهای سنتی با استفاده از روناس رنگرزی میشدند. روناس گیاهی است که ریشه آن رنگ قرمز تولید میکند و قرنها مهمترین منبع رنگ لاکی در ایران بوده است.
البته در برخی دورهها و مناطق، از رنگدانههای حشرهای مانند کوشنیل نیز استفاده شده، اما منشأ اصلی رنگ لاکی بسیاری از فرش و گلیم های ایرانی روناس بوده است.
